19

Het beeld als wraakzuchtige zaag aan de wortels van onze taligheid

Fred Hermsen

Wie roept dat een beeld meer zegt dan duizend woorden, is op z'n minst onzorgvuldig. Nadenkend over de vele manieren waarop je één foto kunt interpreteren, kan Fred geen andere conclusie trekken. 'Een foto is pas echt krachtig als verbeelding van één woord.'

Je hoort de uitdrukking nogal eens voorbijkomen: ‘Een beeld zegt meer dan duizend woorden.’ Als wraakzuchtige zaag aan de wortel van onze taligheid. Gebruikt door luie lezers die hun literatuurlijst op de middelbare schooltijd al het liefst met stripboeken hadden gevuld. Soms ook als vaststelling die hout snijdt. Sommige emoties boor je nu eenmaal sneller aan met een raak beeld dan met duizend woorden over hetzelfde onderwerp. Zeker in onze beeldcultuur waarin mensen foto’s en illustraties goed kunnen ‘lezen’.

Laten we ons eerst even richten op die laatste categorie, de foto’s die veel zeggen, en daar even de gouden communicatieregel op loslaten. Namelijk: als je iets zegt, dan weet je niet of het ook gehoord wordt. Het bekende verhaal van zender en ontvanger. Een foto kan dus wel iets willen zeggen (zelfs meer dan duizend woorden) en in die zin veelzeggend zijn, maar het is de vraag of de bedoelde boodschap ook aankomt bij de ontvanger. Ook al zijn er iconische beelden waar we het over eens zijn - een heel tijdperk gevangen in één foto - die ontvankelijkheid voor een beeld blijft een persoonlijke zaak.

Want ieder heeft zo zijn eigen medium dat hem of haar raakt. Bij de één schieten de tranen in de ogen als hij Tom Dumoulin ziet ploegen op de Andorra Arcalis. Bij de ander zwelt de borst van nationale trots als hij de foto op de finishlijn onder ogen krijgt. En er zijn er ook die er liever een goed krantenartikel over lezen of staan te juichen bij de radio.

En dan heb je nog zoiets als de stapeling die verschillende communicatievormen teweegbrengen: een artikel over de Turkse coup, een journaalbericht op tv, een terloops gesprek met je buurvrouw erover. Ze kunnen er samen in korte tijd toe leiden dat die foto van de brug over de Bosporus keihard binnenkomt. Zeker op dat ene kwetsbare moment, als je een beetje grieperig de krant openslaat, geprikkeld omdat je net een woordenwisseling hebt gehad met je puberende zoon of dochter. Ik noem maar wat alledaags huiselijk geweld. 

Maar goed, dan zou een beeld je in het algemeen gesproken nog steeds meer kunnen zeggen dan duizend woorden. Laten we de stelling even als een wiskundige formule opzetten: 1 beeld > 1000 woorden. Als dat echt zo zou zijn, dan kun je het ook omdraaien en heb je minstens duizend woorden nodig om een beeld te beschrijven. Mogen we deze uitdrukking dan nog wel als een lofzang op de fotografie beschouwen?

Foto’s die meer zeggen dan duizend woorden kunnen immers van alles zijn, ze gaan alle kanten op, zijn multi-interpretabel, hebben geen focus. Kortom: als er zoveel woorden voor nodig zijn, laten ze dan niet te veel zien? Toegegeven, dat kan om artistieke redenen mooi zijn, zo kan de maker het bedoeld hebben. Maar in de journalistiek vind ik het nogal onzorgvuldig om te stellen dat een foto meer zegt dan duizend woorden. Een foto is volgens mij pas echt krachtig als verbeelding van één woord: verdriet, verlatenheid, glorie, vertwijfeling, verliefdheid. Net als een goed, beeldend geschreven artikel trouwens.

 

opinie
Contactformulier

Meer weten of verder praten met Fred?

Maters & Hermsen
Herengracht 48
2312 LE  Leiden
Telefoon 071-513 34 30
E-mail info@matershermsen.nl